← Back to E-Book Home
Chapter 17 · 28 verses
ÅšraddhÄtraya VibhÄga Yoga — The Yoga of the Three Kinds of Faithशà¥à¤°à¤¦à¥à¤§à¤¾à¤¤à¥à¤°à¤¯à¤µà¤¿à¤à¤¾à¤—योगः शà¥à¤°à¤¦à¥à¤§à¤¾à¤¤à¥à¤°à¤¯ विà¤à¤¾à¤— योग શà«àª°àª¦à«àª§àª¾àª¤à«àª°àª¯ વિàªàª¾àª— યોગ
Essence of the Chapter
English
Arjuna asks about those who worship without regard for scripture — what is their nature? Krishna answers that faith shapes the person : "a person is made of faith; as one's faith is, so is one." Faith, and all its expressions — food, worship, austerity, charity, sacrifice — can be sattvic, rajasic, or tamasic depending on the temperament behind them. He describes the three kinds of austerity of body, speech, and mind , and the three kinds of giving. The chapter closes with the famous teaching: whatever is done without faith is asat, unreal , and bears no fruit here or hereafter.
हिनà¥à¤¦à¥€
अरà¥à¤œà¥à¤¨ पूछते हैं: जो शासà¥à¤¤à¥à¤°-विधि की परवाह किठबिना शà¥à¤°à¤¦à¥à¤§à¤¾ से उपासना करते हैं, उनकी कà¥à¤¯à¤¾ गति है? कृषà¥à¤£ उतà¥à¤¤à¤° देते हैं कि शà¥à¤°à¤¦à¥à¤§à¤¾ ही वà¥à¤¯à¤•à¥à¤¤à¤¿ को आकार देती है : "पà¥à¤°à¥à¤· शà¥à¤°à¤¦à¥à¤§à¤¾à¤®à¤¯ है — जैसी शà¥à¤°à¤¦à¥à¤§à¤¾, वैसा ही वह।" शà¥à¤°à¤¦à¥à¤§à¤¾ और उसकी सà¤à¥€ अà¤à¤¿à¤µà¥à¤¯à¤•à¥à¤¤à¤¿à¤¯à¤¾à¤ — à¤à¥‹à¤œà¤¨, उपासना, तप, दान, यजà¥à¤ž — उनके पीछे के सà¥à¤µà¤à¤¾à¤µ के अनà¥à¤¸à¤¾à¤° सातà¥à¤¤à¥à¤µà¤¿à¤•, राजसिक या तामसिक होती हैं। वे शरीर, वाणी और मन के तप के तीन à¤à¥‡à¤¦, और दान के तीन पà¥à¤°à¤•ार बताते हैं। अंत में पà¥à¤°à¤¸à¤¿à¤¦à¥à¤§ शिकà¥à¤·à¤¾: जो कà¥à¤› à¤à¥€ बिना शà¥à¤°à¤¦à¥à¤§à¤¾ के किया जाता है, वह असत है — न इहलोक में, न परलोक में उसका फल है।
ગà«àªœàª°àª¾àª¤à«€
અરà«àªœà«àª¨ પૂછે છે: જેઓ શાસà«àª¤à«àª°-વિધિની પરવા કરà«àª¯àª¾ વિના શà«àª°àª¦à«àª§àª¾àª¥à«€ ઉપાસના કરે છે, તેમની શી ગતિ છે? કૃષà«àª£ ઉતà«àª¤àª° આપે છે કે શà«àª°àª¦à«àª§àª¾ જ વà«àª¯àª•à«àª¤àª¿àª¨à«‡ આકાર આપે છે : "પà«àª°à«àª· શà«àª°àª¦à«àª§àª¾àª®àª¯ છે — જેવી શà«àª°àª¦à«àª§àª¾, તેવો જ તે." શà«àª°àª¦à«àª§àª¾ અને તેની બધી અàªàª¿àªµà«àª¯àª•à«àª¤àª¿àª“ — àªà«‹àªœàª¨, ઉપાસના, તપ, દાન, યજà«àªž — તેમની પાછળના સà«àªµàªàª¾àªµ પà«àª°àª®àª¾àª£à«‡ સાતà«àª¤à«àªµàª¿àª•, રાજસિક કે તામસિક હોય છે. તેઓ શરીર, વાણી અને મનના તપ ના તà«àª°àª£ àªà«‡àª¦, અને દાનના તà«àª°àª£ પà«àª°àª•ાર કહે છે. અંતે પà«àª°àª¸àª¿àª¦à«àª§ શિકà«àª·àª¾: જે કંઈ શà«àª°àª¦à«àª§àª¾ વિના કરાય છે, તે અસત છે — ન આ લોકમાં, ન પરલોકમાં તેનà«àª‚ ફળ છે.
Key Shlokas
सतà¥à¤¤à¥à¤µà¤¾à¤¨à¥à¤°à¥‚पा सरà¥à¤µà¤¸à¥à¤¯ शà¥à¤°à¤¦à¥à¤§à¤¾ à¤à¤µà¤¤à¤¿ à¤à¤¾à¤°à¤¤ । शà¥à¤°à¤¦à¥à¤§à¤¾à¤®à¤¯à¥‹à¤½à¤¯à¤‚ पà¥à¤°à¥à¤·à¥‹ यो यचà¥à¤›à¥à¤°à¤¦à¥à¤§à¤ƒ स à¤à¤µ सः ॥ १à¥.३ ॥
sattvÄnurÅ«pÄ sarvasya Å›raddhÄ bhavati bhÄrata | Å›raddhÄ-mayo 'yaá¹ puruá¹£o yo yac-chraddhaḥ sa eva saḥ || 17.3 ||
EN The faith of each person is according to his nature, O Bharata. A person is made of faith; as one's faith is, so indeed is one.
हिं हे à¤à¤¾à¤°à¤¤! सबकी शà¥à¤°à¤¦à¥à¤§à¤¾ उसके सà¥à¤µà¤à¤¾à¤µ के अनà¥à¤¸à¤¾à¤° होती है; यह पà¥à¤°à¥à¤· शà¥à¤°à¤¦à¥à¤§à¤¾à¤®à¤¯ है — जैसी शà¥à¤°à¤¦à¥à¤§à¤¾, वैसा ही वह है।
ગà«àªœ હે àªàª¾àª°àª¤! દરેકની શà«àª°àª¦à«àª§àª¾ તેના સà«àªµàªàª¾àªµ પà«àª°àª®àª¾àª£à«‡ હોય છે; આ પà«àª°à«àª· શà«àª°àª¦à«àª§àª¾àª®àª¯ છે — જેવી શà«àª°àª¦à«àª§àª¾, તેવો જ તે.
अनà¥à¤¦à¥à¤µà¥‡à¤—करं वाकà¥à¤¯à¤‚ सतà¥à¤¯à¤‚ पà¥à¤°à¤¿à¤¯à¤¹à¤¿à¤¤à¤‚ च यतॠ। सà¥à¤µà¤¾à¤§à¥à¤¯à¤¾à¤¯à¤¾à¤à¥à¤¯à¤¸à¤¨à¤‚ चैव वाङà¥à¤®à¤¯à¤‚ तप उचà¥à¤¯à¤¤à¥‡ ॥ १à¥.१५ ॥
anudvega-karaá¹ vÄkyaá¹ satyaá¹ priya-hitaá¹ ca yat | svÄdhyÄyÄbhyasanaá¹ caiva vÄá¹…-mayaá¹ tapa ucyate || 17.15 ||
EN Speech that causes no distress, that is truthful, pleasant, and beneficial, and the practice of self-study — this is called austerity of speech.
हिं जो वचन उदà¥à¤µà¥‡à¤— न दे, सतà¥à¤¯ हो, पà¥à¤°à¤¿à¤¯ और हितकारी हो, और सà¥à¤µà¤¾à¤§à¥à¤¯à¤¾à¤¯ का अà¤à¥à¤¯à¤¾à¤¸ — यह वाणी का तप कहलाता है।
ગà«àªœ જે વચન ઉદà«àªµà«‡àª— ન આપે, સતà«àª¯ હોય, પà«àª°àª¿àª¯ અને હિતકારી હોય, અને સà«àªµàª¾àª§à«àª¯àª¾àª¯àª¨à«‹ અàªà«àª¯àª¾àª¸ — આ વાણીનà«àª‚ તપ કહેવાય છે.
मनःपà¥à¤°à¤¸à¤¾à¤¦à¤ƒ सौमà¥à¤¯à¤¤à¥à¤µà¤‚ मौनमातà¥à¤®à¤µà¤¿à¤¨à¤¿à¤—à¥à¤°à¤¹à¤ƒ । à¤à¤¾à¤µà¤¸à¤‚शà¥à¤¦à¥à¤§à¤¿à¤°à¤¿à¤¤à¥à¤¯à¥‡à¤¤à¤¤à¥à¤¤à¤ªà¥‹ मानसमà¥à¤šà¥à¤¯à¤¤à¥‡ ॥ १à¥.१६ ॥
manaḥ-prasÄdaḥ saumyatvaá¹ maunam Ätma-vinigrahaḥ | bhÄva-saá¹Å›uddhir ity etat tapo mÄnasaá¹ ucyate || 17.16 ||
EN Serenity of mind, gentleness, silence, self-restraint, and purity of heart — this is called austerity of the mind.
हिं मन की पà¥à¤°à¤¸à¤¨à¥à¤¨à¤¤à¤¾, सौमà¥à¤¯à¤¤à¤¾, मौन, आतà¥à¤®-संयम और à¤à¤¾à¤µ की शà¥à¤¦à¥à¤§à¤¿ — यह मन का तप कहलाता है।
ગà«àªœ મનની પà«àª°àª¸àª¨à«àª¨àª¤àª¾, સૌમà«àª¯àª¤àª¾, મૌન, આતà«àª®-સંયમ અને àªàª¾àªµàª¨à«€ શà«àª¦à«àª§àª¿ — આ મનનà«àª‚ તપ કહેવાય છે.
दातवà¥à¤¯à¤®à¤¿à¤¤à¤¿ यदà¥à¤¦à¤¾à¤¨à¤‚ दीयतेऽनà¥à¤ªà¤•ारिणे । देशे काले च पातà¥à¤°à¥‡ च तदà¥à¤¦à¤¾à¤¨à¤‚ सातà¥à¤¤à¥à¤µà¤¿à¤•ं सà¥à¤®à¥ƒà¤¤à¤®à¥ ॥ १à¥.२० ॥
dÄtavyam iti yad dÄnaá¹ dÄ«yate 'nupakÄriṇe | deÅ›e kÄle ca pÄtre ca tad dÄnaá¹ sÄttvikaá¹ smá¹›tam || 17.20 ||
EN A gift given because it is one's duty to give, to one who can make no return, at the right place, time, and to a worthy person — that gift is considered sattvic.
हिं जो दान 'देना ही करà¥à¤¤à¤µà¥à¤¯ है' à¤à¤¸à¤¾ समà¤à¤•र, बिना पà¥à¤°à¤¤à¥à¤¯à¥à¤ªà¤•ार की इचà¥à¤›à¤¾ के, उचित सà¥à¤¥à¤¾à¤¨, काल और पातà¥à¤° में दिया जाता है — वह दान सातà¥à¤¤à¥à¤µà¤¿à¤• कहा गया है।
ગà«àªœ જે દાન 'આપવà«àª‚ જ કરà«àª¤àªµà«àª¯ છે' તેમ સમજીને, બદલાની ઈચà«àª›àª¾ વિના, યોગà«àª¯ સà«àª¥àª¾àª¨, કાળ અને પાતà«àª°àª®àª¾àª‚ આપાય છે — તે દાન સાતà«àª¤à«àªµàª¿àª• કહેવાયà«àª‚ છે.
अशà¥à¤°à¤¦à¥à¤§à¤¯à¤¾ हà¥à¤¤à¤‚ दतà¥à¤¤à¤‚ तपसà¥à¤¤à¤ªà¥à¤¤à¤‚ कृतं च यतॠ। असदितà¥à¤¯à¥à¤šà¥à¤¯à¤¤à¥‡ पारà¥à¤¥ न च ततà¥à¤ªà¥à¤°à¥‡à¤¤à¥à¤¯ नो इह ॥ १à¥.२८ ॥
aÅ›raddhayÄ hutaá¹ dattaá¹ tapas taptaá¹ ká¹›taá¹ ca yat | asad ity ucyate pÄrtha na ca tat pretya no iha || 17.28 ||
EN Whatever is offered, given, or performed without faith — whether sacrifice, austerity, or work — is called asat, unreal, O Partha; it has no value here or hereafter.
हिं हे पारà¥à¤¥! बिना शà¥à¤°à¤¦à¥à¤§à¤¾ के किया गया हवन, दिया गया दान, किया गया तप और करà¥à¤® — वह 'असत' कहलाता है; न इस लोक में, न परलोक में उसका फल है।
ગà«àªœ હે પારà«àª¥! શà«àª°àª¦à«àª§àª¾ વિના કરેલà«àª‚ હોમ, આપેલà«àª‚ દાન, કરેલà«àª‚ તપ અને કરà«àª® — તે 'અસત' કહેવાય છે; ન આ લોકમાં, ન પરલોકમાં તેનà«àª‚ ફળ છે.
Key Teachings
English
Faith reveals and shapes the person — "as one's faith is, so is one."
The same act becomes pure or impure depending on the temperament and motive behind it.
Austerity of speech is truthfulness with kindness; austerity of mind is serenity and purity.
Faith transforms action; without it, even great deeds become empty and fruitless.
हिनà¥à¤¦à¥€
शà¥à¤°à¤¦à¥à¤§à¤¾ वà¥à¤¯à¤•à¥à¤¤à¤¿ को पà¥à¤°à¤•ट और आकार देती है — "जैसी शà¥à¤°à¤¦à¥à¤§à¤¾, वैसा ही वà¥à¤¯à¤•à¥à¤¤à¤¿à¥¤"
वही करà¥à¤® सà¥à¤µà¤à¤¾à¤µ और उदà¥à¤¦à¥‡à¤¶à¥à¤¯ के अनà¥à¤¸à¤¾à¤° पवितà¥à¤° या अपवितà¥à¤° हो जाता है।
वाणी का तप है दया सहित सतà¥à¤¯; मन का तप है पà¥à¤°à¤¸à¤¨à¥à¤¨à¤¤à¤¾ और पवितà¥à¤°à¤¤à¤¾à¥¤
शà¥à¤°à¤¦à¥à¤§à¤¾ करà¥à¤® को रूपांतरित करती है; उसके बिना बड़े-बड़े करà¥à¤® à¤à¥€ खोखले रह जाते हैं।
ગà«àªœàª°àª¾àª¤à«€
શà«àª°àª¦à«àª§àª¾ વà«àª¯àª•à«àª¤àª¿àª¨à«‡ પà«àª°àª—ટ અને આકાર આપે છે — "જેવી શà«àª°àª¦à«àª§àª¾, તેવો જ મનà«àª·à«àª¯."
તે જ કરà«àª® સà«àªµàªàª¾àªµ અને હેતૠપà«àª°àª®àª¾àª£à«‡ પવિતà«àª° કે અપવિતà«àª° બની જાય છે.
વાણીનà«àª‚ તપ છે દયાસહિત સતà«àª¯; મનનà«àª‚ તપ છે પà«àª°àª¸àª¨à«àª¨àª¤àª¾ અને પવિતà«àª°àª¤àª¾.
શà«àª°àª¦à«àª§àª¾ કરà«àª®àª¨à«‡ રૂપાંતરિત કરે છે; તે વિના મોટાં-મોટાં કરà«àª® પણ ખોખલાં રહી જાય છે.
← Chapter 16
Chapter 18: Moká¹£a SanyÄsa Yoga →